Mtandao umerahisisha kununua bidhaa, kupata huduma na kufanya biashara bila kulazimika kukutana ana kwa ana. Lakini urahisi huo umeambatana na ongezeko la watu wanaotumia mitandao kuwalaghai wengine. Mara nyingi utapeli haufanikiwi kwa sababu tapeli ana teknolojia kubwa sana, bali kwa sababu anajua namna ya kutumia tamaa, hofu, haraka na kutokujiamini kwa mwathirika.
Tamaa ya kupata kitu cha thamani kwa bei ndogo sana
Moja ya sababu kubwa zinazowafanya watu wengi kutapeliwa ni kuvutiwa na bei ambayo ni nzuri kupita kiasi.
Unaweza kuona simu inayouzwa Tsh 1,500,000 sehemu nyingi, lakini mtu anakwambia anaiuza Tsh 450,000 kwa sababu ana “dharura”, “amepata mzigo wa bei rahisi” au “anamaliza stock leo”.
Hapo ndipo mtu anapaswa kujiuliza:
Kwa nini bidhaa yenye thamani kubwa iuzwe chini sana ya bei yake ya kawaida?
Sio kila bidhaa ya bei rahisi ni utapeli. Lakini kadri tofauti kati ya bei ya kawaida na bei unayopewa inavyokuwa kubwa, ndivyo unavyopaswa kuongeza tahadhari.
Tapeli anajua kwamba ukianza kufikiria zaidi kuhusu faida utakayopata, unaweza kusahau kujiuliza kama muamala wenyewe ni salama.
Kushindwa kutofautisha chanzo halisi na chanzo bandia
Siku hizi ni rahisi sana kutengeneza account inayofanana na ya biashara halisi.
Mtu anaweza kutumia:
Logo ya kampuni inayojulikana
Picha za bidhaa za watu wengine
Jina linalofanana na brand halisi
Screenshot za malipo au ushuhuda wa wateja
Followers ambao si halisi
Website inayofanana na website rasmi
Kwa hiyo kuona logo, followers wengi au picha nzuri hakuthibitishi kwamba unazungumza na mtu sahihi.
Kabla ya kufanya malipo, hakikisha taarifa unazotumia zinatoka kwenye chanzo rasmi. Linganisha website, account za social media, namba za simu na mawasiliano yaliyotangazwa kwenye vyanzo vinavyoaminika.
Kufanya maamuzi kwa haraka
Kauli kama:
“Lipa sasa.”
“Offer inaisha ndani ya dakika 10.”
“Kuna mtu mwingine anataka bidhaa hii.”
“Tuma hela kwanza nikuhifadhie.”
zinaweza kutumika kukuzuia usipate muda wa kufikiria.
Tapeli anapenda kufanya mwathirika ajisikie kwamba akichelewa kidogo atapoteza fursa kubwa.
Kabla ya kutuma pesa, jiulize:
Nikipewa dakika 30 za kuchunguza hili, kuna tatizo gani?
Muuzaji halali kwa kawaida hataki kukuzuia kufanya uhakiki wa msingi.
Kuamini screenshot kuliko taarifa inayoweza kuthibitishwa
Screenshot inaweza kubadilishwa kwa urahisi.
Screenshot ya malipo, message ya benki, kitambulisho, receipt au conversation inaweza kuonekana halisi wakati si halisi.
Usifanye uamuzi mkubwa kwa sababu tu umeonyeshwa picha inayosema:
“Payment Successful.”
Thibitisha taarifa kupitia mfumo au akaunti inayohusika moja kwa moja.
Kutuma pesa kwa mtu usiyemjua bila kinga yoyote
Hii ndiyo sehemu ambayo watu wengi hupoteza pesa.
Mtu amepatikana Instagram, Facebook, WhatsApp au Telegram. Hamjawahi kukutana. Hujawahi kununua kwake. Lakini anaomba ulipie bidhaa yote kabla hajakutumia.
Kabla ya kufanya hivyo, fikiria:
Nikishatuma fedha, nina njia gani ya kuhakikisha upande wa pili atatimiza makubaliano?
Kama hakuna njia yoyote ya kuthibitisha utekelezaji wa makubaliano, unakuwa umeweka uaminifu wako wote kwa mtu usiyemjua.
Kuamini umaarufu wa account pekee
Followers wengi hawatoshi kuthibitisha uhalali wa biashara.
Accounts zinaweza kununuliwa, kuibiwa au kujazwa followers wasio halisi. Hata account ambayo imekuwepo kwa muda mrefu inaweza kubadilisha mmiliki.
Angalia historia ya posts, comments, namna account inavyojibu wateja na kama taarifa zake zinafanana kwenye platforms nyingine.
Kutokagua link kabla ya kuifungua
Tapeli anaweza kutengeneza link inayofanana sana na ya taasisi halisi.
Tofauti inaweza kuwa herufi moja tu.
Badala ya:
example.com
anaweza kutumia kitu kinachofanana sana ambacho mtu anayeharakisha hawezi kugundua.
Kabla ya kuweka password, taarifa za kadi, PIN au taarifa nyingine muhimu, soma domain vizuri.
Kutoa taarifa za siri
Hakuna muuzaji halali anayehitaji kujua PIN ya simu yako, PIN ya kadi, password ya email au verification code ambayo umetumiwa kwa ajili ya kuingia kwenye akaunti yako.
Ukiambiwa:
“Nitumie code iliyokuja kwenye simu.”
simama kwanza.
Verification codes mara nyingi zimetengenezwa kuthibitisha kwamba wewe ndiye unayeingia au kufanya kitendo fulani. Ukimpa mtu mwingine code hiyo, unaweza kuwa unampa ruhusa ya kuingia kwenye akaunti yako.
Kuogopa kuuliza maswali
Wakati mwingine mtu anaona dalili fulani hazieleweki lakini anaogopa kuuliza kwa kuhofia kuonekana hajui biashara.
Uliza.
Bidhaa iko wapi?
Una receipt?
Kwa nini bei iko chini kiasi hiki?
Naweza kuthibitishaje biashara yako?
Nikilipa, hatua inayofuata ni ipi?
Nikipata bidhaa tofauti tunafanyaje?
Majibu yanayokwepa maswali ya kawaida ni sababu ya kuongeza tahadhari.
Kanuni rahisi ya kukumbuka
Kabla hujafanya muamala wa mtandaoni, usifikirie tu:
“Ninaweza kupata faida kiasi gani?”
Jiulize pia:
“Nikipoteza pesa hizi, nilikuwa na njia gani ya kujilinda?”
Utapeli mwingi unaweza kuepukika kwa kufanya mambo matatu rahisi:
Thibitisha. Usiharakishwe. Linda muamala wako.
Mtandao ni sehemu nzuri ya kufanya biashara, lakini uaminifu haupaswi kutegemea maneno pekee. Kadri thamani ya muamala inavyoongezeka, ndivyo kiwango cha uhakiki kinavyopaswa kuongezeka.